Bu yerda O'zbekistonning iqtisodiyoti, investitsiya muhiti va biznes muhitiga oid 2026 yil boshidagi eng so'nggi ma'lumotlarga asoslangan keng qamrovli sharh berilgan.
O'zbekiston — xorijiy to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarni rivojlanish maqsadlarini — qashshoqlikni yo'q qilish va 2030 yilga qadar o'rta daromadli mamlakat maqomiga erishishni — amalga oshirishda hal qiluvchi omil sifatida ko'radigan Markaziy Osiyodagi jadal rivojlanayotgan past-o'rta daromadli iqtisodiyot.
Mamlakat 2000 yildan 2023 yilgacha yiliga o'rtacha 6,4% YaIM o'sishini saqlab, ko'plab shunga o'xshash daromad darajasidagi mamlakatlardan oldinda bo'ldi. Oxirgi yillarda bu sur'at yanada tezlashdi.
2025 yilning dastlabki uch choragida real YaIM yillik asosda 7,6% ga o'sdi, bu kuchli investitsiyalar va uy xo'jaliklari iste'moli tufayli yuz berdi. YaIM o'sishi yil yakunida 7% dan oshishi va 2026 yilda taxminan 6% atrofida barqaror bo'lib qolishi kutilmoqda.
2025 yilda iqtisodiyot yanada diversifikatsiya qilindi. Qurilish ishlab chiqarishi 14,2%, bozor xizmatlari 14,7%, sanoat ishlab chiqarishi 6,8%, qishloq xo'jaligi esa 4,4% ga oshdi. Inflyatsiya to'qqiz yildagi eng past ko'rsatkichlardan biri bo'lgan 7,3% gacha sekinlashdi. Aholi real daromadlari 9,2% ga oshdi, ishsizlik esa 4,9% gacha kamaydi.
O'zbekiston eksporti 2025 yilda global savdo o'sishining sekinlashuviga qaramay 23% ga oshib, taxminan 33,8 milliard dollarga yetdi. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston 2026 yilda Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasida eng tez rivojlanayotgan uchta iqtisodiyot qatoriga kirishi prognoz qilinmoqda.
2025 yilda xorijiy investitsiyalar oqimi 39,7 mlrd yevroga yetdi, umumiy investitsiyalar esa YaIMning 31,9% ni tashkil etdi. So'nggi to'qqiz yil ichida O'zbekiston xorijiy investitsiyalarning taxminan 120 mlrd yevrosini jalb qildi, 2017 yilda esa bu ko'rsatkich atigi 4,1 mlrd evroni tashkil etgan edi.
Yangi investitsiyalar asosan texnologiya transferi, eksportga yo'naltirilgan ishlab chiqarish, energiya samaradorligi va kadrlar tayyorlashga yo'naltirilmoqda.
2016 yilda prezident Mirziyoyev hokimiyatga kelganidan beri O'zbekiston keng ko'lamli liberallashtirish siyosatini olib bormoqda. Asosiy yutuqlar qatoriga valyuta rejimini erkinlashtirish, zamonaviy investitsiya qonunchiligini qabul qilish, sud islohotlari va elektron davlat xizmatlarini rivojlantirish kiradi. «O'zbekiston — 2030 strategiyasi» va «2022–2026 yillarga mo'ljallangan rivojlanish dasturi» islohotlar yo'nalishini belgilab bermoqda.
Besh yil ichida O'zbekiston investitsiyalar sohasidagi huquqiy bazani butunlay yangiladi: Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to'g'risidagi qonun (2019), Davlat-xususiy sheriklik to'g'risidagi qonun (2019) va Maxsus iqtisodiy zonalar to'g'risidagi qonun (2020) qabul qilindi.
Hukumat barcha mintaqalarda 750 dan ortiq kichik sanoat zonalari, 24 ta erkin iqtisodiy zona va boshqa maxsus biznes hududlarini tashkil etdi. «Yagona darcha» printsipi, onlayn ro'yxatdan o'tish va elektron hisobot tizimlarining joriy etilishi biznesni ro'yxatdan o'tkazish tartiblarini soddalashtirib, tezlashtirdi.
Kon qazib olish sanoati iqtisodiyotda muhim o'rin tutadi. O'zbekiston yiliga taxminan 80 tonna oltin qazib, dunyoda ettinchi o'rinda turadi va to'rtinchi eng katta oltin zahiralariga ega. Mamlakatda shuningdek tabiiy gaz, mis, qo'rg'oshin, rux, volfram va uran zahiralari ham mavjud.
Boshqa muhim tarmoqlarga to'qimachilik va paxta (o'zbek paxtasiga qo'yilgan xalqaro embargo 2022 yilda bekor qilindi), qishloq xo'jaligi, qurilish va jadal rivojlanayotgan xizmatlar sektori kiradi.
2023 yil oxiriga kelib davlat korxonalarining taxminan 45% i xususiylashtirildi, jumladan ikki tijorat banki, kimyo zavodlari, oziq-ovqat sanoati, ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatish kompaniyalari. Hukumat endi kapital bozorlarida ommaviy taklif qilish orqali davlat korxonalarida sezilarli minoritar ulushlarni taklif qilish yo'lini tutmoqda.
Bank sektorida Asakabank, SQB va Aloqabank kabi uchta yirik davlat banklar 2025 yil oxiriga qadar xususiylashtirish jarayonini yakunlash uchun xalqaro maslahatchilar bilan faol hamkorlik qildi. 2025 yil mart holatiga ko'ra, O'zbekistonda 36 ta tijorat banki faoliyat yuritadi va S&P, Fitch hamda Moody's reyting agentliklari mamlakat bank sektorini barqaror deb baholaydi.
To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar energetika kabi kapital talab qiladigan tarmoqlarda to'plangan holda qolmoqda. Ularning ichki iqtisodiyotga ijobiy ta'sirini tarqatish norasmiy iqtisodiyotning keng tarqalganligi, tartibga solishdagi noaniqlik va kichik va o'rta biznesning cheklangan imkoniyatlari tufayli qiyinlashmoqda.
XVF oltin daromadlarining byudjetdan oshib ketishi bilan bog'liq protsiklik xarajatlar, shuningdek imtiyozli kreditlashni kengaytirishga bo'lgan bosim kabi xatarlarga e'tibor qaratadi — bu iqtisodiyotning qizib ketishiga olib kelishi mumkin. Tashqi xatarlar global istiqbolning noaniqligini, geosiyosiy keskinlikni va xom ashyo narxlarining o'zgaruvchanligini o'z ichiga oladi.
Bank sektori kuchsiz korporativ boshqaruv, aktivlarning tez o'sishi va katta hajmdagi imtiyozli kreditlar tufayli potentsial iqtisodiy zarbalarga nisbatan zaif bo'lib qolmoqda.
O'zbekiston Markaziy Osiyodagi eng dinamik islohotlar manzarasidan biridir. 38 millionli yosh va o'sib borayotgan aholi, kuchli YaIM o'sishi, shiddatli xususiylashtirish dasturi va xorijiy kapital jalb qilishga qaratilgan davlat siyosati real imkoniyatlar yaratmoqda — ayniqsa energetika, konchilik, agrobiznes, to'qimachilik, logistika va raqamli xizmatlar sohasida. Biznes muhiti tezkorlik bilan yaxshilanmoqda, garchi davlat hukmronligi kuchli sektorlarda faoliyat yuritish va tartibga solishdagi noaniqlik hali ham mavjudligicha qolmoqda.
